Καθώς εγκαταλείπουμε την εθνική οδό Κορίνθου–Καλαμάτας, λίγο μετά τη γέφυρα της Τσακώνας, και κινούμαστε στον επαρχιακό δρόμο προς το Καλό Νερό, πλησιάζοντας στο χωριό Βασιλικό, στο αριστερό μας χέρι και στην κορυφή ενός χαμηλού λόφου ξεχωρίζει το Κάστρο Μίλα.
Για να φτάσουμε εκεί μπορούμε να στρίψουμε προς το χωριό Μίλα και από εκεί να συνεχίσουμε προς τον μικρό οικισμό Κάστρο, ακολουθώντας επαρχιακό ασφαλτόδρομο. Με το αυτοκίνητο μπορούμε να φτάσουμε περίπου 300 μέτρα από την είσοδο του κάστρου, το οποίο βρίσκεται στην κορυφή του λόφου, ακριβώς πάνω από τον οικισμό.
Εναλλακτικά, αν αγαπάμε την πεζοπορία, μπορούμε να προσεγγίσουμε το κάστρο με τα πόδια από το Βασιλικό. Αφήνουμε το αυτοκίνητο στο χωριό και ακολουθούμε χωματόδρομο που κινείται ανάμεσα σε ελαιώνες και μεσογειακή βλάστηση. Η διαδρομή είναι εύκολη και ευχάριστη και χρειάζεται περίπου 45–60 λεπτά, ανάλογα με τον ρυθμό μας.
Στη διαδρομή αξίζει μια σύντομη παράκαμψη στη Βραχοπαναΐτσα, ένα μικρό εκκλησάκι διαμορφωμένο μέσα στον φυσικό βράχο. Η πυκνή βλάστηση και το νερό γύρω από το σημείο δημιουργούν ένα εντελώς διαφορετικό τοπίο από τους ελαιώνες που κυριαρχούν στο μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής.
Το Κάστρο Μίλα βρίσκεται στην κορυφή του οικισμού Κάστρο. Λίγα μέτρα πριν από την είσοδό του αξίζει επίσης να προσέξουμε ένα παλιό λιθόστρωτο αλώνι.
Λίγα λόγια για την ιστορία
Το Κάστρο Μίλα δεν είναι ιδιαίτερα γνωστό στο ευρύ κοινό. Πρόκειται για ένα μεσαιωνικό οχυρό χτισμένο σε στρατηγική θέση, από την οποία μπορούσε να ελεγχθεί το βόρειο τμήμα του μεσσηνιακού κάμπου, οι ορεινές διαβάσεις προς την Αρκαδία και η παλιά οδός προς την Κυπαρισσία.
Το κάστρο εντάσσεται σε μια σειρά μικρότερων οχυρώσεων που δημιουργήθηκαν κατά τη Φραγκοκρατία σε σημαντικές θέσεις, τόσο για τον έλεγχο των μεσαιωνικών δρόμων όσο και για την ενίσχυση της τοπικής εξουσίας των Φράγκων φεουδαρχών.
Έχει προταθεί η ταύτισή του με το Châteauneuf, το «Νέο Κάστρο» που αναφέρεται στις μεσαιωνικές πηγές και συνδέεται με την Ισαβέλλα Βιλλεαρδουίνου, τη γνωστή πριγκίπισσα Ιζαμπώ, η οποία κυβέρνησε το Πριγκιπάτο της Αχαΐας στα τέλη του 13ου αιώνα. Η κατασκευή του κάστρου σχετίζεται με την προσπάθεια ενίσχυσης της άμυνας των Φράγκων απέναντι στην αυξανόμενη πίεση των Βυζαντινών του Δεσποτάτου του Μορέως.
Την περίοδο εκείνη οι Βυζαντινοί πραγματοποιούσαν επιδρομές στον μεσσηνιακό κάμπο, χρησιμοποιώντας ως ένα από τα ορμητήριά τους το κάστρο του Γαρδικίου στην Αρκαδία.
Το Κάστρο Μίλα συνέχισε να χρησιμοποιείται και κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας. Η χρήση του από τους Οθωμανούς αναφέρεται και από τον Γάλλο αρχιτέκτονα και αρχαιολόγο Abel Blouet στην έκδοση της Γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής του Μοριά τον 19ο αιώνα. Το κάστρο φέρεται να εγκαταλείφθηκε το 1825.
Το εσωτερικό του κάστρου
Το Κάστρο Μίλα διαθέτει δύο οχυρωματικούς περιβόλους. Ο εσωτερικός περίβολος ενισχυόταν από τρεις μεγάλους τετράπλευρους πύργους, ενώ γύρω από την εσωτερική αυλή αναπτύσσονταν κτηριακές πτέρυγες που πιθανότατα ήταν διώροφες. Στο συγκρότημα υπήρχε επίσης παρεκκλήσιο.
Η διάταξη του κάστρου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς δεν φαίνεται να είχε αποκλειστικά στρατιωτικό χαρακτήρα. Η αρχιτεκτονική του έχει συσχετιστεί με κάστρα-κατοικίες της Δυτικής Ευρώπης και θεωρείται πιθανό ότι χρησιμοποιήθηκε και ως κατοικία κάποιου ισχυρού Φράγκου φεουδάρχη.
Στους σωζόμενους χώρους υπάρχουν ακόμη στοιχεία που μας δίνουν μια εικόνα της καθημερινής λειτουργίας του κάστρου, όπως τοξοθυρίδες, εστίες, αποχωρητήρια και διάδρομοι κίνησης κατασκευασμένοι μέσα στο πάχος των τειχών.
Η αποκατάσταση του Κάστρου Μίλα
Για πολλά χρόνια το κάστρο παρέμενε σε αρκετά κακή κατάσταση. Τον Μάρτιο του 2020 ξεκίνησε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας ένα εκτεταμένο έργο αποκατάστασης και ανάδειξής του, με προϋπολογισμό 450.000 ευρώ και χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Πελοποννήσου.
Οι εργασίες αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τη στερέωση και αποκατάσταση των τειχών και των πύργων, την προστασία των σωζόμενων κατασκευών και τη διαμόρφωση του χώρου ώστε το μνημείο να είναι επισκέψιμο.
Η σημερινή εικόνα του κάστρου είναι πλέον πολύ διαφορετική από εκείνη που παρουσίαζε πριν από τις εργασίες. Στη σελίδα αυτή παρουσιάζονται φωτογραφίες και βίντεο τόσο από την παλαιότερη κατάσταση του κάστρου όσο και από το αποκατεστημένο μνημείο το 2025.
Η θέα από το κάστρο
Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της επίσκεψης είναι η θέα. Παρά το σχετικά μικρό υψόμετρο του λόφου, η θέση είναι ανοιχτή προς μεγάλο μέρος της γύρω περιοχής.
Προς τα βόρεια η θέα φτάνει προς τα ορεινά της Αρκαδίας, ενώ προς τον μεσσηνιακό κάμπο ξεχωρίζει ο χαρακτηριστικός λόφος της Αρχαίας Ιθώμης. Γύρω από το κάστρο απλώνονται ελαιώνες και εκτάσεις με μεσογειακή βλάστηση.
Βλέποντας την περιοχή από ψηλά γίνεται εύκολα αντιληπτό γιατί επιλέχθηκε η συγκεκριμένη θέση για την κατασκευή ενός οχυρού: από εδώ μπορούσε να εποπτεύεται ένα μεγάλο τμήμα του κάμπου αλλά και οι φυσικές διαβάσεις που οδηγούν προς την Αρκαδία.
Επίσκεψη στο Κάστρο Μίλα
Το κάστρο είναι προσβάσιμο στο εσωτερικό του και στον χώρο υπάρχουν ενημερωτικές πινακίδες με στοιχεία για την ιστορία, την αρχιτεκτονική και τις εργασίες αποκατάστασης του μνημείου.
Η επίσκεψη δεν απαιτεί ιδιαίτερη προετοιμασία. Αν επιλέξουμε την πρόσβαση με αυτοκίνητο, απομένουν περίπου 300 μέτρα περπατήματος μέχρι το κάστρο.
Για όσους όμως θέλουν να συνδυάσουν την επίσκεψη με μια εύκολη πεζοπορία, η προσέγγιση από το Βασιλικό είναι πιο ενδιαφέρουσα. Η διαδρομή μέσα από τους ελαιώνες, μαζί με τη στάση στη Βραχοπαναΐτσα, μπορεί να αποτελέσει από μόνη της μέρος της επίσκεψης.